18 lis 2026
Regulacje i Etyka

AI w Naczelnym Sądzie Administracyjnym: co zmienia asystent dla sędziów

Naczelny Sąd Administracyjny testuje Asystenta Urzędniczego AI. Sprawdź, jakie funkcje oferuje, jakie ryzyka dla danych się pojawiają i co jeszcze pozostaje…

Autor: Zuzanna Podgórska, 24 października 2026
Experienced middle aged ethnic happy male working with netbook at table with judge hammer
Fot. Sora Shimazaki / Pexels · Pexels License

Sztuczna inteligencja trafia do Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) jako narzędzie wspomagające pracę orzeczniczą. Według zapowiedzi instytucji ma ono przyspieszyć przygotowanie spraw, a nie przejąć decyzje, które pozostają w gestii sędziów.

Jak wygląda plan wdrożenia AI w NSA?

Wdrożenie rozpoczęło się od listy intencyjnej, którą 20 października podpisały Ministerstwo Cyfryzacji i Naczelny Sąd Administracyjny. Dokument określa kierunek współpracy, lecz nie precyzuje harmonogramu ani zakresu finansowania.

Asystent Urzędniczy AI w fazie testów

Obecnie system sprawdzają 30 pracowników NSA. Narzędzie potrafi streszczać akta, porównywać dokumenty, wyszukiwać przepisy, przygotowywać projekty pism oraz usuwać dane osobowe z tekstów. To ostatnie zadanie ma szczególne znaczenie, bo orzeczenia sądowe zawierają informacje o stronach postępowania, które nie mogą trafiać do otwartych zbiorów.

Kolejny krok: Asystent AI Sędziego

Następnym etapem jest Asystent AI Sędziego Sądu Administracyjnego, czyli wersja projektowana z myślą o bezpośrednim wsparciu sędziów przy analizie spraw. Ministerstwo nie podało jednak terminu jego powszechnego wdrożenia, co pokazuje, że projekt wciąż znajduje się na wczesnym etapie.

Ważnym elementem jest rozwój narzędzia na bazie polskiego modelu językowego PLLuM. Dla rynku oznacza to, że przynajmniej część rozwiązań powstaje w kraju, a nie na zagranicznych platformach, co ma znaczenie przy pracy z dokumentami objętymi tajemnicą procesową.

Dlaczego sądy administracyjne szukają wsparcia w AI?

Powodem jest skala zaległości. Poniższe dane pokazują, że NSA rozpoznaje więcej spraw, niż do niego wpływa, a mimo to czas oczekiwania pozostaje długi.

Wskaźnik (2025)Wartość
Wpłynięte sprawy do NSA24 429
Rozpoznane sprawy27 693
Średni czas rozstrzygnięciaponad 17 miesięcy

Z zestawienia wynika, że w 2025 roku sąd zakończył o 3 264 sprawy więcej, niż wpłynęło nowych. Mimo to średni czas rozstrzygnięcia przekroczył 17 miesięcy. Oznacza to, że sam wzrost wydajności nie wystarcza, gdy liczba spraw w toku pozostaje wysoka. Dlatego narzędzia wspierające przygotowanie materiału, takie jak streszczenia czy wyszukiwanie przepisów, mają sens jako uzupełnienie organizacji pracy.

Jakie ryzyka dla danych i rzetelności orzeczeń?

Największe wątpliwości dotyczą bezpieczeństwa informacji. NSA zapowiada, że dane mają służyć wyłącznie doskonaleniu narzędzi AI, a instytucja udostępni NASK orzeczenia z CBOSA. Deklaracja zakresu użycia nie rozwiewa jednak pytań o to, kto będzie miał dostęp do danych i jak będzie wyglądał nadzór nad nimi.

Równie istotne jest ryzyko merytoryczne. Model uczony na dawnych orzeczeniach może powielać zarówno błędy, jak i uprzedzenia zawarte w tych dokumentach. W sądownictwie, gdzie spójność wykładni ma znaczenie, taki efekt byłby szczególnie kłopotliwy.

Problem ochrony danych nie jest wyłącznie sądowy. Badanie Społecznego Zespołu Ekspertów przy Prezesie UODO wskazuje, że od 41 do 58,5 proc. organizacji nie dostrzega związku między AI a przetwarzaniem danych osobowych. Ta luka w świadomości sprawia, że nawet dobrze zaprojektowane wdrożenia wymagają jasnych procedur.

Radca prawny Piotr Kantorowski z My Company Polska zwraca uwagę, że „dane, z którymi pracują sądy i inne instytucje publiczne, są zbyt wrażliwe, by ryzykować ich bezpieczeństwo”.

Czego jeszcze nie wiadomo?

Kilka kwestii pozostaje otwartych:

  • szczegółowe zasady udziału sędziów w doskonaleniu modelu,
  • możliwość skorzystania z narzędzia przez kancelarie i firmy,
  • wpływ asystenta na tempo rozpoznawania spraw, którego Ministerstwo nie oszacowało,
  • termin powszechnego wdrożenia asystenta dla sędziów.

Brak odpowiedzi na te pytania oznacza, że obecnie trudno ocenić realny efekt projektu zarówno dla obywateli, jak i dla profesjonalistów korzystających z sądów administracyjnych.

Co to oznacza dla Ciebie?

Jeśli prowadzisz sprawy przed sądami administracyjnymi lub zajmujesz się ochroną danych w instytucji publicznej, warto już teraz śledzić zapowiedzi NSA. Najważniejsze będą trzy kwestie: zasady dostępu do narzędzia, sposób anonimizacji dokumentów i ewentualne ograniczenia dla zewnętrznych użytkowników. Dopóki termin powszechnego wdrożenia pozostaje nieznany, narzędzie należy traktować jako projekt w fazie testów, a nie gotowe rozwiązanie. Dla czytelnika najważniejsze jest rozróżnienie: AI w NSA ma wspierać przygotowanie materiału, a odpowiedzialność za każde orzeczenie nadal spoczywa na sędzim.

Na podstawie: My Company Polska. Tekst opracowany redakcyjnie.