Kto odpowiada za czyny AI? Nowa książka o odpowiedzialności prawnej i etycznej
Książka Kamila Mamaka i Mikołaja Małeckiego analizuje, kto ponosi odpowiedzialność za działania sztucznej inteligencji.
Książka „Co wolno maszynom. Jak sztuczna inteligencja kształtuje nasze zasady” Kamila Mamaka i Mikołaja Małeckiego, wydana przez Copernicus Center Press w 2026 roku, zajmuje się pytaniem, kto ponosi odpowiedzialność prawną i etyczną za czyny sztucznej inteligencji.
Kto ponosi odpowiedzialność za działania AI?
Publikacja stawia wprost trzy możliwe adresy odpowiedzialności: sam system AI, jego twórcę oraz użytkownika. Każdy z nich ma inną pozycję wobec systemu. Twórca decyduje o architekturze i danych treningowych, użytkownik o sposobie wdrożenia, a maszyna wykonuje zadania, które nie są zdolne do świadomej decyzji w rozumieniu prawa.
Taki podział ma praktyczne znaczenie. Jeśli algorytm popełni błąd, który wyrządza szkodę, od wskazania właściwego podmiotu zależy, kto poniesie koszty naprawienia tej szkody i na jakiej podstawie.
Czy maszynę można ukarać?
Pytanie o możliwość ukarania maszyny brzmi prowokacyjnie, ale dotyka fundamentów systemu prawnego. Kary, zarówno karne, jak i cywilne, zakładają podmiot, który może ponieść konsekwencje, odczuwać dolegliwość i ponosić winę. Obiekt bez świadomości nie spełnia tych warunków, dlatego debata przesuwa się zwykle w stronę ludzi stojących za systemem.
Autorzy książki podchodzą do tej kwestii jako do problemu projektowania prawa, a nie wyłącznie filozoficznej zagadki. Odpowiedź na pytanie, komu przypisać skutki działania AI, wpływa na to, jak powinny wyglądać przepisy.
Dlaczego to pytanie wraca w debacie publicznej?
Systemy AI podejmują coraz częściej decyzje, które wcześniej należały do ludzi: oceniają zdolność kredytową, filtrują treści, wspierają diagnozy czy sterują pojazdami. Im większa autonomia systemu, tym trudniej prześledzić, kto i w którym momencie wpłynął na wynik.
W Unii Europejskiej regulacje dotyczące AI, w tym unijny akt o sztucznej inteligencji, próbują uporządkować obowiązki dostawców i użytkowników systemów wysokiego ryzyka. Książka wpisuje się w tę dyskusję, pokazując, że przepisy nie rozstrzygają wszystkich dylematów, zwłaszcza tych dotyczących odpowiedzialności moralnej.
Dane o książce
| Element | Informacja |
|---|---|
| Tytuł | „Co wolno maszynom. Jak sztuczna inteligencja kształtuje nasze zasady” |
| Autorzy | Kamil Mamak, Mikołaj Małecki |
| Wydawca | Copernicus Center Press |
| Rok wydania | 2026 |
| Tematyka | Sztuczna inteligencja w świetle prawa i etyki |
| Kluczowe pytania | Kto odpowiada za czyny AI: AI, twórca czy użytkownik? Czy można ukarać maszynę? |
Kontekst dla polskiego czytelnika
Polskie prawo cywilne opiera odpowiedzialność za szkodę na winie, ryzyku lub odpowiedzialności za produkt. Żadna z tych konstrukcji nie została pierwotnie zaprojektowana z myślą o systemach uczących się i działających częściowo autonomicznie. Dlatego pytania stawiane w książce są istotne także dla polskich firm, sądów i ustawodawcy, który musi odnaleźć się w regulacjach unijnych i krajowych.
Co to oznacza dla Ciebie?
Jeśli korzystasz z narzędzi AI w pracy, w firmie lub w życiu prywatnym, odpowiedzialność za ich efekty nie znika wraz z automatyzacją. Warto ustalić, kto w Twojej organizacji nadzoruje działanie systemu, kto weryfikuje wyniki i jak dokumentowane są decyzje podejmowane z pomocą algorytmu. Przedsiębiorcy wdrażający AI powinni także przeanalizować, czy ich umowy z dostawcami jasno określają zakres odpowiedzialności. Lektura takich publikacji pomaga zrozumieć, że pytanie „kto odpowiada?” nie ma jednej, oczywistej odpowiedzi, a jego rozstrzygnięcie zależy od kontekstu wdrożenia.
Na podstawie: Onet. Tekst opracowany redakcyjnie.