ChatGPT jako VLOSE: co oznacza nowy status w UE

Komisja Europejska przyznała ChatGPT status bardzo dużej wyszukiwarki internetowej (VLOSE) w ramach Aktu o usługach cyfrowych. Decyzja ta oznacza, że narzędzie OpenAI podlegać będzie wzmożonemu nadzorowi i musi spełnić szereg wymogów regulacyjnych obowiązujących podmioty o znaczeniu systemowym dla gospodarki cyfrowej Unii.

Jednocześnie komisja zaklasyfikowała Reddit i Roblox jako bardzo duże platformy internetowe (VLOP), co oznacza, że oba serwisy wpadają w ten sam reżim nadzoru co ChatGPT, choć z różnych powodów. Klasyfikacja ChatGPT stanowi przełom — to pierwszy przypadek, gdy system oparty na generatywnej sztucznej inteligencji otrzymał taki status.

Jaki jest próg dla VLOSE i VLOP?

Podstawą kwalifikacji jest liczba użytkowników. Aby zostać uznanym za bardzo dużą wyszukiwarkę lub platformę internetową, usługa musi osiągnąć średnio 45 milionów aktywnych użytkowników miesięcznie w Unii Europejskiej. ChatGPT przekroczył ten próg, co automatycznie aktywowało obowiązki wynikające z artykułu 33 Aktu o usługach cyfrowych.

Liczba ta nie jest przypadkowa — odzwierciedla skalę, przy której usługa może mieć istotny wpływ na funkcjonowanie rynku cyfrowego i bezpieczeństwo obywateli UE.

Jakie obowiązki nałożyła Komisja?

Klasyfikacja jako VLOSE lub VLOP wiąże się z konkretnym zestawem wymogów:

Obowiązek	Opis
Coroczna ocena ryzyka systemowego	Każdego roku podmiot musi przeprowadzić i udokumentować analizę potencjalnych zagrożeń dla bezpieczeństwa, praw użytkowników i konkurencji
Wdrażanie środków łagodzących	Na podstawie oceny ryzyka należy wdrożyć działania zmniejszające skalę i wpływ zidentyfikowanych zagrożeń
Niezależne audyty zewnętrzne	Regularne kontrole trzeciej strony mają potwierdzić zgodność z wymogami
Compliance i dokumentacja	Prowadzenie dokumentacji potwierdzającej spełnianie obowiązków
Publiczne repozytorium reklam	Udostępnienie przejrzystych informacji o kampaniach reklamowych
Dostęp do danych	Udostępnienie danych nadzorcom i badaczom w celu monitorowania zgodności

Obowiązki te mają na celu zapewnienie przejrzystości działalności, zmniejszenie ryzyka związanego z manipulacją lub dyskryminacją, oraz umożliwienie skutecznego nadzoru.

Kto nadzoruje zgodność?

Nadzór nad ChatGPT, Reditem i Robloxem będzie sprawować Komisja Europejska, wspierana przez irlandzki Coimisiún na Meán (urząd regulacyjny ds. mediów) oraz holenderski AMC (Autoriteit Medewerking Consumentenmarkt). Podział kompetencji wynika z lokalizacji siedzib tych platform w Europie.

Jakie są konsekwencje niezgodności?

Brak dostosowania się do wymogów VLOSE/VLOP może skutkować karami finansowymi. Komisja Europejska może nałożyć grzywny w wysokości do 6% globalnego rocznego obrotu podmiotu. Dla OpenAI — biorąc pod uwagę skalę przychodów z ChatGPT — mogą to być kwoty rzędu miliardów dolarów.

Taka skala kar ma charakter odstraszający i ma na celu zmotywować podmioty do pełnej zgodności z przepisami.

Jaki jest termin na dostosowanie?

Podmioty otrzymały cztery miesiące od momentu oficjalnej notyfikacji decyzji na wdrożenie wszystkich wymaganych zmian. Okres ten ma być wystarczający na reorganizację procesów, wdrożenie systemów raportowania i przygotowanie dokumentacji.

Co to oznacza dla rynku AI?

Decyzja Komisji Europejskiej ma daleko idące znaczenie dla branży sztucznej inteligencji. Po pierwsze, pokazuje, że narzędzia AI mogą być traktowane jako usługi cyfrowe podlegające europejskiemu nadzorowi — nie stanowią one kategorii poza systemem regulacyjnym. Po drugie, ustalenie progu 45 milionów użytkowników oznacza, że inne zaawansowane systemy AI mogą w przyszłości podlegać podobnym wymogom, jeśli osiągną skalę porównywalną do ChatGPT.

Dla OpenAI decyzja ta nie jest niespodzianką — Akt o usługach cyfrowych wszedł w życie 19 października 2022 roku, a jego postanowienia dotyczące platform o znaczeniu systemowym były znane od początku. Jednak praktyczne zastosowanie do generatywnej AI stanowi precedens, który będzie miał wpływ na sposób, w jaki inne firmy zajmujące się sztuczną inteligencją będą projektować swoje usługi dla europejskiego rynku.

Wymogi dotyczące przejrzystości reklam, dostępu do danych dla badaczy i corocznych ocen ryzyka mogą wymagać znaczących inwestycji w infrastrukturę compliance. Jednocześnie mogą one stać się standardem dla całej branży, jeśli inne rządy przyjmą podobne podejście do regulacji AI.