AI na wojnie: Noblistka wzywa do nowych zasad bezpieczeństwa

Maria Ressa, filipińska dziennikarka i laureatka Pokojowej Nagrody Nobla z 2021 roku, apeluje o ustanowienie międzynarodowych regulacji dotyczących sztucznej inteligencji w kontekście wojennym i manipulacji na skalę masową. Jej ostrzeżenie pada w momencie, gdy świat staje przed decydującym wyborem dotyczącym przyszłości technologii i bezpieczeństwa globalnego.

Zagrożenie bardziej niebezpieczne niż broń konwencjonalna

Ressa porównuje obecną sytuację do momentu sprzed 80 lat, gdy społeczność międzynarodowa uświadomiła sobie konieczność współpracy, aby “nie doprowadzić do własnej zagłady”. Dziś ludzkość stoi przed podobnym wyzwaniem, ale zagrożenie jest mniej widoczne i trudniejsze do zdefiniowania.

“Nie chodzi tu o sprzęt” – stwierdziła Ressa na międzynarodowej konferencji poświęconej sztucznej inteligencji oraz wojnie atomowej. “To tkwi w naszych telefonach komórkowych. I zmienia nas”. Noblistka wskazuje na konkretne zagrożenia: “wojnę kognitywną”, “dysonans kognitywny”, “kapitulację kognitywną” oraz “wojnę narracji”. Poprzez technologie cyfrowe można wywierać wpływ na ludzi i manipulować nimi na skalę nigdy wcześniej nieosiąganą.

Rola gremium ONZ i luka w regulacjach

Ressa pełni funkcję współprzewodniczącej powołanego przez ONZ gremium naukowego ds. sztucznej inteligencji. Gremium to składa się z 40 ekspertów z 37 krajów, z parytetu płci – tyle samo kobiet co mężczyzn. Ressa określa to zgromadzenie jako jedno z najbardziej reprezentatywnych w dziedzinie AI na świecie.

Jednak mandat tego gremium zawiera istotne ograniczenie: wyraźnie wyklucza kwestie broni oraz wykorzystania sztucznej inteligencji w działaniach wojennych. To właśnie ta luka w regulacjach skłoniła Ressę do udziału w konferencji w Castel Gandolfo, gdzie ma być opracowana nowa deklaracja międzynarodowa.

Deklaracja Rzymska – nowa rama dla bezpieczeństwa AI

Na zakończenie obrad na rzymskim Kapitolu ma zostać opracowana i podpisana “Deklaracja Rzymska na rzecz nieuzbrojonego i rozbrajającego pokoju w epoce sztucznej inteligencji, broni jądrowej i autonomicznej, nowych protokołów cyfrowych oraz wyłaniających się modeli rozwoju cyfrowego”. Ressa wiąże z tym nadzieję, że poruszone zostaną kwestie, których dotychczas nie udało się omówić w ramach gremium ONZ.

Deklaracja ma stanowić punkt zwrotny w międzynarodowych dyskusjach na temat AI w kontekście bezpieczeństwa i konfliktów zbrojnych. Jest to odpowiedź na rosnące zagrożenia związane z autonomiczną bronią, manipulacją informacyjną i zagrożeniami dla integralności poznawczej społeczeństw.

Papież Leon XIV: moralny głos w debacie o AI

Konferencja nawiązuje również do encykliki “Magnifica humanitas” papieża Leona XIV – pierwszego dokumentu papieskiego poświęconego sztucznej inteligencji. Ressa pozytywnie ocenia ten dokument, określając go mianem “wspaniałego” i stanowiącego “dość stanowcze ostrzeżenie”.

Encyklika zawiera idee, nad którymi eksperci pracowali już w latach 2023, 2024 i 2025. Papież wzywa do powrotu do podstawowych wartości moralnych w rozwoju technologii, w szczególności do złotej zasady: “Traktuj innych tak, jak sam chciałbyś być traktowany”.

Ressa zwraca uwagę na to, że współczesne władze polityczne często podążają w przeciwnym kierunku – “z dala od moralności” i z dala od podstawowych wyobrażeń o tym, jak ludzie powinni się traktować nawzajem. Papież Leon XIV w swojej encyklice stanowczo sprzeciwia się tej tendencji.

Rola wiary i wartości w erze AI

Laureatka Pokojowej Nagrody Nobla zwraca uwagę na znaczenie wiary jako siły napędzającej ludzkość. “Wiara nie jest racjonalna, ale porusza ludzkość” – stwierdza Ressa. “Wiara w dobro w człowieku leży u podstaw wielu różnych religii”.

Powołując się na papieża Leona XIV, Ressa dodaje: “Muszą Państwo to zrobić. Musimy zrobić jeszcze więcej”. To wezwanie do działania nie tylko dla polityków i ekspertów, ale dla całej społeczności międzynarodowej.

Co to oznacza dla przyszłości?

Apel Marii Ressi sygnalizuje zmianę w globalnej debacie dotyczącej sztucznej inteligencji. Dotychczasowe dyskusje skupiały się głównie na etyce, przejrzystości i bezpieczeństwie technologicznym. Teraz pojawia się nowy wymiar – bezpieczeństwo w kontekście konfliktów zbrojnych i manipulacji na skalę masową.

Deklaracja Rzymska może stać się precedensem dla przyszłych międzynarodowych regulacji dotyczących AI. Jej opracowanie wymaga współpracy między naukowcami, politykami, liderami religijnymi i społecznikami z całego świata. Bez takich ram prawnych ryzyko niewłaściwego wykorzystania AI w działaniach wojennych i manipulacyjnych będzie tylko rosnąć.

Ressa podkreśla, że świat znajduje się w “decydującym momencie” – podobnie jak 80 lat temu. Jednak tym razem zagrożenie nie pochodzi z nieba, lecz z naszych kieszeni. Decyzje podjęte w najbliższych latach będą miały fundamentalne znaczenie dla przyszłości ludzkości w epoce sztucznej inteligencji.