AI a demografia Polski: czy sztuczna inteligencja pogłębi kryzys?

Sztuczna inteligencja może pogłębić kryzys demograficzny Polski poprzez eliminację miejsc pracy zajmowanych przez kobiety, ale może też stworzyć warunki do poprawy równowagi między życiem zawodowym a prywatnym — wskazuje Mateusz Łakomy, ekspert demografii i autor książki “Demografia jest przyszłością”.

Polska zmaga się z jednym z najniższych wskaźników dzietności w Europie. Według analiz eksperta pierwszych badań dotyczących wpływu AI na decyzje o rodzinie nie napawają optymizmem. Problem leży w strukturze rynku pracy, która będzie się zmieniać wraz z upowszechnianiem się sztucznej inteligencji.

Jak AI zagraża zatrudnieniu kobiet?

Mateusz Łakomy zwraca uwagę na konkretny mechanizm, poprzez który AI może pogorszyć sytuację demograficzną. Sztuczna inteligencja będzie przede wszystkim eliminować stanowiska związane z rutynowymi zadaniami biurowymi — pracami, które w dużej mierze wykonują kobiety, szczególnie znajdujące się na początku swojej ścieżki zawodowej.

To stanowi krytyczne zagrożenie dla decyzji o założeniu rodziny. Jak wyjaśnia ekspert, zmniejszenie liczby dostępnych etatów w tym segmencie rynku pracy może bezpośrednio przełożyć się na niższe dochody i mniejszą stabilność zawodową młodych kobiet. Jednocześnie mogą zostać zahamowane wzrosty wynagrodzeń, a pracodawcy będą coraz częściej oferować bardziej elastyczne formy zatrudnienia — które z perspektywy tych pracownic oznaczają mniejszą pewność zatrudnienia i niższe przychody.

Wpływ na decyzje dotyczące rodziny

Związek między zmianami na rynku pracy a decyzjami demograficznymi jest bezpośredni. Gdy kobieta nie ma pewności zatrudnienia, niskie zarobki i brak stabilności zawodowej, znacznie mniej skłonna jest do założenia rodziny. Szczególnie w Polsce, gdzie koszty utrzymania dziecka są znaczące, a wsparcie dla rodzin młodych pozostaje ograniczone.

Lakomy podkreśla, że to właśnie kobiety na początku karier — te, które mogłyby w naturalny sposób zakładać rodziny w wieku 25-35 lat — będą najbardziej dotknięte zmianami na rynku pracy spowodowanymi przez AI. Jeśli ich perspektywy zawodowe się pogarszają, opóźniają lub rezygnują z planów rodzinnych.

Scenariusz pozytywny: AI jako narzędzie do poprawy work-life balance

Ale ekspert nie widzi sytuacji jako całkowicie pesymistycznej. Sztuczna inteligencja może również działać na korzyść demografii, jeśli zmieni się organizacja pracy i sposób, w jaki pracodawcy będą oferować zatrudnienie.

Jeśli zamiast ograniczania liczby etatów firmy zaczną szeroko oferować pracę w mniejszym wymiarze czasu, może to pozwolić młodym kobietom pozostać aktywnymi zawodowo, a jednocześnie zwiększyć możliwości zajmowania się domem i rodziną. Taki scenariusz byłby korzystny dla demografii, ponieważ łączyłby bezpieczeństwo finansowe z elastycznością niezbędną do wychowywania dzieci.

Produktywność i wynagrodzenia

Drugim pozytywnym kanałem wpływu AI jest wzrost produktywności. Osoby, które nauczą się sprawnie korzystać z narzędzi sztucznej inteligencji, mogą znacznie zwiększyć swoją wydajność pracy. To przełoży się na wyższe wynagrodzenia, lepszą pozycję zawodową i większe bezpieczeństwo finansowe.

Lakomy zaznacza, że pracownicy, którzy będą posiadać kompetencje w zakresie AI, będą mieli lepsze szanse na to, by zapewnić rodzinie stabilność materialną — co jest kluczowym warunkiem do założenia rodziny i wychowywania dzieci.

Rola edukacji i adaptacji

Oba scenariusze — pesymistyczny i optymistyczny — zależą od jednego czynnika: zdolności pracowników do adaptacji. Łakomy podkreśla, że wymaga to zdobywania nowych umiejętności, udziału w szkoleniach i gotowości do ewentualnego przebranżowienia się.

To oznacza, że rola edukacji i dostępu do szkoleń będzie kluczowa. Osoby, które będą mogły się przekwalifikować i nauczyć korzystać z AI, będą mieć lepsze perspektywy. Te, które pozostaną bez dostępu do edukacji, będą coraz bardziej zagrożone.

AI jako narzędzie do rozwiązywania problemów demograficznych

Lakomy wskazuje jeszcze jeden, często pomijany wymiar: samą sztuczną inteligencję można wykorzystać do lepszego zrozumienia procesów demograficznych. Jeśli powstają odpowiednie narzędzia i aplikacje, które potrafią zbierać dane oraz wyciągać wnioski z badań naukowych, społecznych i ekonomicznych, mogą one pomóc zarówno pracodawcom, jak i władzom publicznym.

Władze mogą na tej podstawie tworzyć bardziej skuteczne polityki wspierające rodziny, a pracodawcy — lepiej dostosowywać warunki pracy do potrzeb pracowników. To jednak wymaga świadomego działania — AI nie zrobi tego sama z siebie.

Co to oznacza dla Polski?

Polska stoi przed wyborem. Sztuczna inteligencja będzie się rozwijać niezależnie od naszych decyzji, ale sposób, w jaki będzie wdrażana, zależy od nas. Jeśli polska gospodarka i władze publiczne będą biernie czekać na zmiany, scenariusz pesymistyczny — pogłębienie kryzysu demograficznego — staje się bardziej prawdopodobny.

Jeśli natomiast będą proaktywnie wspierać edukację, elastyczne formy pracy, wsparcie dla rodzin i wykorzystywać AI do lepszego zrozumienia wyzwań demograficznych, istnieje szansa na poprawę sytuacji. Kluczem jest świadome zarządzanie przejściem do gospodarki opartej na AI, z myślą o tym, jak zmiana ta wpłynie na decyzje Polaków o rodzinach.