Kto jest wynalazcą, gdy AI generuje patent? Prawo się zmienia

Wynalazca musi być człowiekiem — to fundamentalna zasada prawa patentowego, którą potwierdzają decyzje sądów i urzędów patentowych na całym świecie. Patent stanowi czasowy monopol przyznawany osobie, która ujawni rozwiązanie nowe, wynalazcze i użyteczne przemysłowo. Jednak w erze sztucznej inteligencji pojawia się pytanie: kto jest rzeczywistym twórcą, gdy algorytm wspomaga lub całkowicie generuje rozwiązanie?

Europejskie sądy: AI nie może być wynalazcą

Europejski Urząd Patentowy (EPO) zajął jasne stanowisko w sprawie rozwiązań generowanych przez sztuczną inteligencję. Stephen Thaler, wynalazca i przedsiębiorca, zgłosił kilka patentów, wskazując w dokumentach DABUS — system sztucznej inteligencji — jako wynalazcę. EPO odrzucił te zgłoszenia, argumentując, że prawo wymaga wskazania człowieka na stanowisku wynalazcy.

Decyzja nie była przypadkowa. Izby odwoławcze EPO potwierdziły odrzucenie w dwóch kluczowych sprawach (J 8/20 i J 9/20). Następnie, w lutym 2026 roku, EPO oddaliła kolejne odwołanie w sprawie T 528/25, utrwalając precedens. Stanowisko europejskie jest konsekwentne: niezależnie od roli, jaką odegrała sztuczna inteligencja w procesie tworzenia, prawo patentowe nie przewiduje możliwości przyznania praw wynalazcy maszynie.

Brytyjskie sądy i międzynarodowe precedensy

Brytyjski Sąd Najwyższy w 2023 roku wydał wyrok, który poszedł jeszcze dalej. Sąd orzekł, że właściciel systemu DABUS nie ma prawa do patentu na rozwiązania wygenerowane przez tę sztuczną inteligencję. Decyzja wzmocniła europejskie stanowisko i wskazała kierunek dla innych jurysdykcji.

Jednak nie wszędzie prawo jest równie jasne. Republika Południowej Afryki zarejestrowała patent na rozwiązanie DABUS, ale bez przeprowadzenia badania merytorycznego. Przypadek ten pokazuje, że na świecie istnieją różne podejścia do kwestii wynalazków generowanych przez AI — niektóre kraje są bardziej liberalne, inne bardziej restrykcyjne.

Stanowisko USPTO: test ludzkiej koncepcji

Urząd Patentowy Stanów Zjednoczonych (USPTO) zmienił swoją politykę w kwestii wynalazków wspomaganych sztuczną inteligencją. W listopadzie 2025 roku wycofał wytyczne z roku poprzedniego, które były bardziej otwarte na możliwość udzielenia patentu dla rozwiązań generowanych przez AI.

Nowe stanowisko USPTO jest wyraźne: dla wynalazków wspomaganych AI obowiązuje test autorstwa wynalazku oparty na ludzkiej koncepcji. Oznacza to, że człowiek musi wykazać, iż to jego pomysł, jego myśl stanowiła punkt wyjścia dla rozwiązania. Sama użyteczność AI w procesie projektowania nie wystarczy.

USPTO jasno definiuje, kto nie staje się automatycznie wynalazcą: twórca modelu sztucznej inteligencji, dostawca danych treningowych ani właściciel infrastruktury obliczeniowej. Te role wspierają proces, ale nie uprawniają do statusu wynalazcy.

Jak AI zmienia praktykę patentową

Chociaż sądy i urzędy patentowe odrzucają możliwość przyznania wynalazcy statusu AI, to samo prawo patentowe zaczyna intensywnie korzystać z narzędzi sztucznej inteligencji.

Europejski Urząd Patentowy rozwijał modele do klasyfikacji, wyszukiwania i tłumaczenia patentów. Baza Espacenet, którą zarządza EPO, zawiera ponad 150 milionów dokumentów patentowych — ogromną bazę, którą można efektywnie przeszukiwać za pomocą algorytmów. USPTO natomiast udostępnił egzaminatorom narzędzie SimSearch, dedykowane do wyszukiwania wcześniejszego stanu techniki — kluczowego elementu oceny nowości wynalazku.

Innymi słowy: prawo patentowe wykorzystuje AI do lepszego funkcjonowania systemu ochrony patentów, ale jednocześnie nie przyznaje AI statusu wynalazcy.

Komplikacja: co to oznacza dla specjalistów?

Międzynarodowa Organizacja Własności Intelektualnej (WIPO) wskazuje, że upowszechnienie sztucznej inteligencji komplikuje tradycyjne definicje. Szczególnie trudne jest określenie, kto jest „specjalistą” w danej dziedzinie — osobą, której wiedza i doświadczenie stanowią punkt odniesienia do oceny oczywistości wynalazku.

USPTO w 2024 roku pytał interesariuszy, czy dostęp do narzędzi AI powinien zmienić standard osoby posiadającej zwykłe umiejętności w danej branży. Pytanie to pozostaje otwarte, ale jego sformułowanie wskazuje na rosnące zamieszanie w praktyce patentowej.

Aspekt	Stanowisko
Wynalazca musi być człowiekiem	Wszystkie jurysdykcje (EPO, USPTO, sądy brytyjskie)
AI może być wynalazcą	Żadna oficjalna jurysdykcja
Twórca modelu AI jest wynalazcą	Nie — to rola wspierająca
Dostawca danych jest wynalazcą	Nie — to rola wspierająca
Właściciel infrastruktury jest wynalazcą	Nie — to rola wspierająca
Test dla wynalazków wspomaganych AI	Ludzka koncepcja (USPTO)

Co to oznacza dla innowatorów

Dla osób i firm pracujących z sztuczną inteligencją wynika z tego kilka praktycznych konsekwencji. Po pierwsze, jeśli chcesz chronić patent na rozwiązanie powstałe z udziałem AI, musisz wykazać, że to Ty lub Twój zespół sformułowaliście pomysł. Samo użycie narzędzia AI do realizacji projektu nie wystarczy.

Po drugie, przy zgłaszaniu patentu konieczne jest jasne opisanie roli człowieka w procesie tworzenia. Dokumentacja powinna pokazywać, na jakim etapie podjęto kluczowe decyzje, kto je podjął i w jaki sposób AI wspierała pracę.

Po trzecie, prawo patentowe jest w fazie przejściowej. Urzędy patentowe na świecie wciąż ustalają standardy i procedury dla wynalazków wspomaganych AI. Oznacza to, że zgłoszenia patentowe mogą być opóźniane, a egzaminatorzy mogą mieć różne interpretacje wymogów.

Przyszłość: między tradycją a innowacją

Prawo patentowe stoi przed wyzwaniem: jak chronić innowacje w erze AI, zachowując zasadę, że wynalazca musi być człowiekiem? Baza Espacenet zawierająca ponad 150 milionów dokumentów patentowych i narzędzia takie jak SimSearch pokazują, że system patentowy przystosowuje się do nowych technologii — ale na własnych warunkach.

Sądy konsekwentnie odrzucają możliwość przyznania wynalazcy statusu AI, a urzędy patentowe wzmacniają wymóg wykazania ludzkiej koncepcji. To jasny sygnał: prawo patentowe będzie się zmieniać, ale fundamentalna zasada — że wynalazca to człowiek — pozostanie niezmieniona.