AI odkrywa style pisarzy Biblii. Nowa metoda analizy autorstwa

Sztuczna inteligencja potrafiła wyodrębnić trzy odrębne style pisania w pierwszych dziewięciu księgach Biblii Hebrajskiej, osiągając wysoki stopień zgodności z tradycyjną analizą biblistów. Odkrycie stanowi przełom w badaniach nad autorstwa tekstów starożytnych, które przez wieki podlegały licznym redakcjom i przepisom.

Jak naukowcy zastosowali AI do Biblii?

Międzynarodowy zespół naukowców, kierowany przez adiunkt matematyki Shirę Faigenbaum-Golovin z Duke University, opracował algorytm zdolny do analizy hebrajskich tekstów biblijnych. W skład grupy badawczej weszli archeolodzy, bibleści, fizycy, matematycy oraz informatycy — interdyscyplinarne podejście pozwoliło na połączenie wiedzy z różnych dziedzin.

Projekt badawczy rozpoczął się w 2010 roku od analizy hebrajskich inskrypcji na ceramice pochodzącej z VI wieku przed naszą erą. Współpracownikiem projektu był Israel Finkelstein z Uniwersytetu w Hajfie, znany badacz archeologii biblijnej. Wyniki badań otrzymano w 2025 roku, co oznacza, że prace trwały ponad dekadę.

Jakie style pisania odkryła sztuczna inteligencja?

Model AI zidentyfikował trzy odrębne style pisania w analizowanych tekstach. Najciekawsze odkrycie dotyczy relacji między Księgą Powtórzonego Prawa a Historią Deuteronomistyczną — oba teksty wykazują większe podobieństwo językowe do siebie niż do tekstów zaliczanych do tradycji kapłańskiej.

To rozróżnienie ma znaczenie dla rozumienia procesu powstawania Biblii Hebrajskiej. Teksty o podobnym stylu mogły pochodzić z tego samego okresu lub środowiska redakcyjnego, co pomaga badaczom zrekonstruować historię powstania świętych ksiąg.

Jak dokładna była analiza AI?

Wysoki procent zgodności (84%) sugeruje, że algorytm uczenia maszynowego może być wiarygodnym narzędziem do analizy autorstwa tekstów starożytnych. Dla porównania, tradycyjne metody statystyczne napotykały znacznie większe trudności, ponieważ teksty biblijne wielokrotnie redagowano i przepisywano przez wieki, co zaciemniało oryginalne cechy stylistyczne.

Co to oznacza dla przyszłych badań?

Sukces tego projektu otwiera nowe możliwości zastosowania sztucznej inteligencji w wielu dziedzinach. Model może być wykorzystywany w medycynie sądowej do analizy autentyczności dokumentów, w archeologii do badania starożytnych tekstów oraz w historii do rekonstrukcji procesu powstawania ważnych dzieł literackich.

Zespół planuje rozszerzyć badania na Zwoje znad Morza Martwego — jedne z najstarszych znanych kopii tekstów biblijnych. Ta następna faza mogłaby dostarczyć dodatkowych informacji na temat rozwoju tradycji tekstualnych i zmian w stylu pisania na przestrzeni wieków.

Zastosowanie AI w humanistyce tradycyjnie opierającej się na analizie jakościowej stanowi przykład, jak nowoczesne technologie mogą wzbogacić klasyczne metody badawcze. Algorytmy uczenia maszynowego nie zastępują ekspertów, lecz wspierają ich pracę, oferując nową perspektywę na złożone zagadnienia autorstwa i chronologii tekstów.