Inteligencja kontra AI: Festiwal Nowe Oświecenie o przyszłości ekspercji

Pytanie o przyszłość inteligencji w dobie sztucznej inteligencji stało się na tyle pilne, że stało się tematem przewodnim piątej, jubileuszowej edycji Festiwalu Nowe Oświecenie. Przez osiem dni w Ursynowskim Centrum Kultury „Alternatywy” odbywają się wystawy, projekcje filmowe, spektakle i koncerty poświęcone temu zagadnieniu — wydarzenie, które od lat porusza fundamentalne kwestie dotyczące współczesnego społeczeństwa.

Jak zmieniła się rola inteligencji w społeczeństwie?

Historia koncepcji inteligencji jako kategorii społecznej sięga czasów, gdy termin ten odnosił się przede wszystkim do warstwy liderów opinii i autorytetów — osób, które kształtowały dyskurs publiczny i wyznaczały kierunek myślenia zbiorowego. Funkcja ta uległa jednak głębokim przeobrażeniom. Autorytety tradycyjne coraz częściej zastępowane są celebrytami, których wpływ opiera się na popularności, a nie na wiedzy czy doświadczeniu zawodowym. Jednocześnie inteligencja straciła dawną spójność — zamiast jednego głównego nurtu myślenia, mamy dziś tysiące specjalistycznych kanałów, platform i źródeł informacji, każde skierowane do innej grupy odbiorców.

Proces ten nie jest jednak wyłącznie skutkiem pojawienia się sztucznej inteligencji. Jego korzenie sięgają głębokim zmianom strukturalnym w dostępie do wiedzy i w sposobie funkcjonowania mediów. Demokratyzacja dostępu do informacji — zarówno poprzez internet, jak i poprzez setki wyspecjalizowanych kanałów telewizyjnych — pozwoliła każdemu na samodzielne zdobywanie wiedzy. To zdawałoby się pozytywne zjawisko ma jednak ciemną stronę: odbiorcy zamykają się w tzw. bańkach informacyjnych, gdzie napotykają głównie poglądy zgodne z ich własnymi przekonaniami.

Sztuczna inteligencja jako nowy ekspert

Pojawienie się narzędzi takich jak ChatGPT przyspieszyło proces przesunięcia się pozycji tradycyjnych ekspertów. Zamiast konsultować się z profesjonalistami, ludzie coraz częściej zwracają się do sztucznej inteligencji w poszukiwaniu porad, wyjaśnień i rozwiązań. W branży informatycznej AI wypiera programistów, a w innych dziedzinach pełni rolę pierwszego źródła informacji. Zjawisko to wskazuje na fundamentalną zmianę w tym, jak społeczeństwo postrzega wiedzę i ekspertyzę.

Krzysztof Czubaszek, dyrektor Festiwalu Nowe Oświecenie i kierownik Ursynowskiego Centrum Kultury „Alternatywy”, podsumowuje tę sytuację następująco: „Inteligenci nadal mają wiedzę, ale stali się jednym z wielu jej źródeł. Muszą konkurować o uwagę odbiorców, którzy aktywnie korzystają z dostępnej różnorodności.” Stwierdzenie to oddaje istotę zmian — nie chodzi o to, że eksperci stracili wiedzę, lecz że stracili monopol na jej dystrybucję.

Rola mediów w kształtowaniu dyskursu

Jednym z kluczowych czynników, które przyczyniły się do tego stanu rzeczy, jest komercjalizacja mediów. Media komercyjne, dążąc do maksymalizacji zysku, często rezygnują z funkcji edukacyjnej na rzecz sensacyjności i zaangażowania emocjonalnego. W tym kontekście media publiczne powinny pełnić inną rolę — być gwarantem rzetelnej edukacji i opierać się presji komercjalizacji.

Co to oznacza dla przyszłości ekspertyz?

Zmiana roli inteligencji w społeczeństwie nie oznacza jej zaniku, lecz transformację. Eksperci i autorytety nie znikną — zmieni się jednak sposób, w jaki będą musiały funkcjonować. Aby utrzymać wpływ, będą musiały konkurować nie tylko z innymi ekspertami, ale i z sztuczną inteligencją. Wymaga to od nich większej aktywności w komunikowaniu swojej wiedzy, budowaniu zaufania i wykazywania wartości dodanej, którą narzędzia AI nie są w stanie zapewnić — czyli głębokie rozumienie kontekstu, doświadczenie praktyczne i odpowiedzialność za podejmowane rekomendacje.

Jednocześnie społeczeństwo stoi przed wyzwaniem kształtowania swoich umiejętności krytycznego myślenia. W świecie, gdzie każdy ma dostęp do informacji i gdzie AI może udzielić odpowiedzi na niemal każde pytanie, umiejętność oceny wiarygodności źródeł i rozumienia ograniczeń każdego z nich staje się kluczowa. Festiwal Nowe Oświecenie, poruszając te kwestie, przyczynia się do publicznej debaty nad przyszłością wiedzy, autorytetów i roli, jaką będą pełnić zarówno ludzie, jak i maszyny w kształtowaniu społecznego dyskursu.