AI vs urzędnik podatkowy. Kto lepiej radzi w sprawach podatków?

Sztuczna inteligencja w trybie wyszukiwarki zachowuje się wobec pytań podatkowych niemal identycznie jak pracownik urzędu skarbowego — zmienia zdanie, gdy pojawią się nowe informacje. Odkrycie to pochodzi z praktycznego testu przeprowadzonego przez specjalistę ds. podatków, który porównał sposób, w jaki AI i urzędnicy radzą sobie z interpretacją przepisów.

Jak AI odpowiada na pytania o podatki?

Testowanie dotyczyło kwestii kosztów uzyskania przychodu w kontekście zakupu papierów wartościowych — zagadnienia, które wymaga znajomości szczegółowych przepisów i ich praktycznego zastosowania. Algorytm początkowo udzielił odpowiedzi optymistycznej, jednak wraz z kolejnymi pytaniami i dodatkowym kontekstem jego stanowisko ewoluowało w kierunku negatywnym. Proces ten ilustruje, że AI nie dysponuje jedną, stałą odpowiedzią na skomplikowane problemy podatkowe, lecz konstruuje odpowiedź na bieżąco, dostosowując ją do nowych informacji.

Taka zmienność może być zarówno zaletą, jak i wyzwaniem. Z jednej strony pokazuje zdolność algorytmu do uwzględniania kontekstu. Z drugiej — sugeruje, że żadna z udzielonych odpowiedzi nie jest ostateczna ani pewna.

Porównanie z praktyką urzędniczą

Historia sprzed kilkudziesięciu lat ilustruje, że pracownicy administracji podatkowej również zmieniają swoje stanowisko pod wpływem argumentów. Specjalista ds. podatków, który w początkach swojej kariery skontaktował się z urzędem skarbowym w sprawie rozliczenia nietypowego wydatku, otrzymał na pierwszy rzut odpowiedź negatywną. Jednak po przedstawieniu przepisów i powołaniu się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego urzędniczka zmienia zdanie na pozytywne.

Ten przykład pokazuje, że zarówno AI, jak i urzędnicy mogą początkowo nie dostrzec wszystkich aspektów problemu. Obie strony potrzebują dodatkowych informacji, by zmienić swoje stanowisko. Różnica polega na tym, że urzędnik może być przekonany argumentami, podczas gdy AI zmienia odpowiedź algorytmicznie, bez świadomości, że wcześniejsza była błędna.

Cecha	AI w trybie wyszukiwarki	Urzędnik podatkowy
Zmiana odpowiedzi po dodatkowych informacjach	Tak	Tak
Gwarancja poprawności	Brak	Brak
Możliwość argumentacji	Ograniczona	Tak
Dostęp do bieżących orzeczeń NSA	Zależy od daty treningu	Tak, teoretycznie
Czas odpowiedzi	Natychmiastowy	Wymaga wizyty/rozmowy

Co to oznacza dla podatnika?

Wnioski z porównania są jasne: ani pierwsza odpowiedź sztucznej inteligencji, ani pierwsza odpowiedź urzędnika nie dają gwarancji, że podatnik wie więcej niż przed zadaniem trudnego pytania podatkowego. W obu przypadkach odpowiedź może być niepełna, błędna lub wymagać weryfikacji.

Dla osób rozliczających się z fiskusem oznacza to kilka praktycznych implikacji. Po pierwsze, skomplikowane zagadnienia podatkowe nie powinny być rozstrzygane na podstawie jednej odpowiedzi — ani od algorytmu, ani od pracownika urzędu. Po drugie, warto szukać potwierdzenia w przepisach i orzeczeniach sądów administracyjnych. Po trzecie, jeśli AI zmienia odpowiedź w trakcie rozmowy, sygnał ten powinien wzbudzić czujność — może oznaczać, że problem jest bardziej złożony niż się wydawało.

Sztuczna inteligencja ma potencjał jako narzędzie do wstępnego przeanalizowania pytania podatkowego, ale nie powinna być traktowana jako ostateczne źródło autorytetu. Podobnie jak w przypadku porady urzędnika, warto ją traktować jako punkt wyjścia do głębszej analizy, a nie jako gwarancję prawidłowości.

Praktyka pokazuje, że zarówno algorytmy, jak i ludzie popełniają błędy w interpretacji przepisów, szczególnie gdy problem jest nietypowy. Dlatego w sprawach podatkowych, które mogą mieć znaczące konsekwencje finansowe, warto sięgnąć po profesjonalne doradztwo — niezależnie od tego, czy źródłem będzie AI czy specjalista.