Czy sztuczna inteligencja potrafi zmieniać opinie ludzi?

Tak. Badanie Polskiego Instytutu Ekonomicznego wykazało, że argumenty generowane przez ChatGPT zmieniają poglądy respondentów w istotny statystycznie sposób we wszystkich pięciu analizowanych zagadnieniach gospodarczych, równie skutecznie co argumenty przypisywane ekonomistom.

Jaka jest różnica między wpływem ekonomistów a wpływem ChatGPT?

Różnice w sile perswazji są minimalne. Na przykład w kwestii rezygnacji z węgla ChatGPT osiągnął efekt 0,23 odchylenia standardowego, podczas gdy ekonomiści 0,22. Autorzy badania nie stwierdzili sytuacji, w której eksperci byliby istotnie skuteczniejsi od AI.

Ile osób wzięło udział w badaniu?

Badanie przeprowadzono w grudniu 2025 roku na próbie 2053 dorosłych Polaków metodą CAWI. Do analizy efektów eksperymentalnych wykorzystano 1477 obserwacji spełniających kryteria losowego przydziału i poprawnego czasu wypełnienia ankiety.

W jakich kwestiach gospodarcze poglądy Polaków różnią się od poglądów ekonomistów?

Największe rozbieżności dotyczą: dobrowolności składki ZUS (48% Polaków vs. 7% ekonomistów), wieku emerytalnego (21% vs. 59%), rezygnacji z węgla (33% vs. 83%) oraz korzyści z członkostwa w UE (37% vs. 77%).

Czy społeczeństwo chce powierzyć AI rolę w podejmowaniu decyzji gospodarczych?

Nie. Mimo że AI potrafi równie skutecznie zmieniać poglądy, społeczeństwo nadal nie chce powierzyć jej istotnej roli w podejmowaniu decyzji gospodarczych — wynika to z kontekstu badania i ogólnych obaw dotyczących autonomii AI w sferze publicznej.

ChatGPT przekonuje Polaków równie skutecznie jak ekonomiści

Badanie Polskiego Instytutu Ekonomicznego wykazało, że argumenty sztucznej inteligencji zmieniają poglądy obywateli równie silnie co opinie ekspertów.

Sztuczna inteligencja potrafi zmieniać poglądy Polaków równie skutecznie jak ekonomiści, wykazując tym samym siłę perswazji porównywalną do autorytetów eksperckich. To główny wniosek eksperymentalnego badania Polskiego Instytutu Ekonomicznego przeprowadzonego w grudniu 2025 roku na próbie 2053 dorosłych Polaków, które podważa dotychczasowe założenia o roli ekspertów w debacie publicznej.

Jak przebiegało badanie?

Autorami eksperymentu byli Łukasz Baszczak, Michał Lewandowski, Iga Rozbicka i Aleksandra Wincewicz. Badanie zostało przeprowadzone metodą CAWI (Computer-Assisted Web Interview) i obejmowało zarówno osoby korzystające z narzędzi sztucznej inteligencji, jak i tych bez doświadczenia z AI. Do ostatecznej analizy włączono 1477 obserwacji spełniających kryteria losowego przydziału oraz poprawnego czasu wypełnienia ankiety.

Kluczowym elementem metodologii była manipulacja źródłem informacji przy zachowaniu identycznej treści argumentów. Respondenci najpierw odpowiadali na pytania dotyczące pięciu zagadnień gospodarczych, a następnie otrzymywali argumentację — raz przypisywaną ekonomistom, drugi raz ChatGPT. Dzięki temu możliwe było zmierzenie wpływu samego autorytetu nadawcy, a nie siły argumentów.

Jaka jest przepaść między opiniami ekonomistów a społeczeństwem?

Badanie ujawniło znaczący rozdźwięk między stanowiskami ekonomistów a poglądami Polaków w pięciu kluczowych kwestiach. Rozbieżności były szczególnie wyraźne w trzech zagadnieniach:

Zagadnienie	Poparcie wśród Polaków	Poparcie wśród ekonomistów	Różnica
Dobrowolność składki ZUS	48%	7%	41 pkt. proc.
Wiek emerytalny powiązany z długością życia	21%	59%	38 pkt. proc.
Rezygnacja z węgla	33%	83%	50 pkt. proc.
Korzyści z członkostwa w UE (bez funduszy)	37%	77%	40 pkt. proc.
Luka płacowa wynika z dyskryminacji	47%	70%	23 pkt. proc.

Średni indeks zgodności Polaków z poglądami ekonomistów wyniósł zaledwie 4,61 w skali od 0 do 10. Poniżej wartości 5 znalazło się 49% badanych, co wskazuje na głębokie rozejście się opinii.

Czy ekonomiści przekonują bardziej niż AI?

Najzaskakujący wynik badania pojawia się w momencie porównania skuteczności perswazji między ekonomistami a ChatGPT. Argumenty przypisywane sztucznej inteligencji prowadziły do istotnej statystycznie zmiany opinii we wszystkich pięciu analizowanych zagadnieniach — dokładnie tak jak argumenty ekonomistów.

Wielkość efektów perswazji była niemal identyczna:

Zagadnienie	Efekt ekonomistów	Efekt ChatGPT	Zwycięzca
Dobrowolna składka ZUS	0,21	0,16	Ekonomiści
Rezygnacja z węgla	0,22	0,23	ChatGPT
Korzyści z członkostwa w UE	0,33	0,26	Ekonomiści
Dyskryminacyjny charakter luki płacowej	0,31	0,24	Ekonomiści
Wiek emerytalny a długość życia	0,29	0,19	Ekonomiści

Wartości podane w tabeli to oszacowania efektów mierzone w odchyleniach standardowych. Wszystkie rezultaty były istotne statystycznie. Kluczowe odkrycie: badacze nie stwierdzili żadnej sytuacji, w której ekonomiści byliby istotnie skuteczniejsi od sztucznej inteligencji. W przypadku rezygnacji z węgla ChatGPT osiągnął nawet minimalnie wyższy wynik niż eksperci.

Co to oznacza dla debaty publicznej?

Wyniki badania mają głębokie implikacje dla zrozumienia współczesnej debaty publicznej i roli technologii w kształtowaniu opinii społecznej. Odkrycie, że ChatGPT może równie skutecznie zmieniać poglądy co ekonomiści, wskazuje na fundamentalną zmianę w dynamice perswazji. W erze powszechnego dostępu do generatywnej sztucznej inteligencji źródło przekazu — czy jest nim człowiek będący autorytetem, czy model językowy — przestaje być decydujące, o ile treść argumentów pozostaje identyczna.

To nie oznacza, że ludzie będą ślepo ufać AI w każdej sytuacji. Badanie pokazało, że społeczeństwo nadal nie chce powierzyć sztucznej inteligencji istotnej roli w podejmowaniu decyzji gospodarczych. Jednak w kontekście debaty publicznej i kształtowania opinii, granica między autorytetem eksperckim a algorytmem staje się coraz bardziej rozmyta.

Jakie pytania pozostają otwarte?

Badanie Polskiego Instytutu Ekonomicznego otwiera nowe pytania dla badaczy, decydentów i społeczeństwa. Jeśli ChatGPT może równie skutecznie perswadować jak ekonomiści, czy oznacza to, że ekspertyza traci na znaczeniu? Czy raczej wskazuje to na potrzebę nowych form weryfikacji i autentyczności w komunikacji publicznej?

Równie ważne jest pytanie o przyczyny rozbieżności między opiniami ekonomistów a społeczeństwem. Czy wynika to z braku zaufania do ekspertów, czy raczej z różnych wartości i priorytetów? Badanie nie odpowiada na to pytanie bezpośrednio, ale pokazuje, że zarówno ekonomiści, jak i AI mogą zmienić poglądy, jeśli przekaz będzie wystarczająco przekonujący.

Wyniki eksperymentu podkreślają również znaczenie treści argumentów. Niezależnie od tego, czy argument pochodzi od eksperta czy od modelu języka, jego siła perswazji zależy przede wszystkim od logiki, klarowności i adekwatności do kontekstu. W świecie, w którym dostęp do informacji staje się powszechny, autorytet źródła może być mniej ważny niż jakość samej argumentacji.